افتادگی مقعد (پرولاپس رکتوم) وضعیتی است که در آن بخشی از رکتوم تکیه‌گاه داخلی خود را از دست می‌دهد و از مقعد بیرون می‌زند. در آغاز، بافت فقط هنگام اجابت مزاج دیده میشود و خودبهخود بازمی‌گردد؛ با گذشت زمان باید با دست جا انداخته شود و در مراحل پیشرفته دائماً بیرون می‌ماند.
نخستین علائم
بیشتر بیماران توده‌ای نرم و مرطوب را حس میکنند که هنگام اجابت مزاج از مقعد بیرون می‌آید. ترشح مخاطی و رطوبت مداوم اطراف مقعد، تحریک پوست، خونریزی خفیف و احساس تخلیه ناقص روده نیز شایع‌اند. در مراحل دیرتر، کنترل گاز یا مدفوع ضعیف میشود.
افتادگی یا بواسیر؟
این دو اغلب اشتباه گرفته میشوند، چون هر دو بافتی در مقعد نشان می‌دهند. در بواسیر بافت به شکل گره‌های جدا بیرون می‌زند و خونریزی پررنگ‌تر است؛ در افتادگی، چینی حلقه‌ای از دیواره روده بیرون می‌آید که پهن‌تر است و دایره‌های هم‌مرکز دارد. معاینه کوتاه نزد متخصص، این دو را با اطمینان از هم جدا میکند.
چرا رخ می‌دهد
علت اصلی، ضعیف شدن عضلات و رباط‌هایی است که رکتوم را نگه می‌دارند. یبوست مزمن و سال‌ها زور زدن در صدر فهرست‌اند و زایمان‌های متعدد، افزایش سن و سرفه مزمن در ادامه می‌آیند. نشستن طولانی در توالت نیز فشار پیوسته‌ای بر کف لگن وارد میکند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
از همان نخستین باری که بیرون آمدن بافت را حس کردید، حتی اگر خودش بازگردد. در مراحل اولیه درمان افتادگی مقعد ساده‌تر است و نتیجه پایدارتر. روش درمان بدون جراحی در مقاله درمان افتادگی مقعد بدون جراحی چگونه است توضیح داده شده است.
انواع افتادگی مقعد
افتادگی همیشه به یک شکل نیست. گاهی تنها لایه مخاطی بیرون می‌زند که خفیف‌تر است؛ گاهی تمام ضخامت دیواره رکتوم پایین می‌آید. نوع سومی هم وجود دارد که در آن روده درون خودش فرو می‌رود اما هنوز از مقعد خارج نشده است — به آن افتادگی داخلی می‌گویند.
تعیین نوع افتادگی اهمیت عملی دارد، چون روش درمان و فوریت آن را مشخص میکند. این تفکیک با معاینه و در صورت نیاز بررسی تکمیلی انجام میشود؛ شرح روش‌ها در صفحه درمان افتادگی مقعد آمده است.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشک ابتدا شرح حال می‌گیرد و سپس ناحیه را در حالت استراحت و هنگام زور زدن معاینه میکند؛ همین مانور ساده اغلب افتادگی را آشکار می‌سازد. در موارد مبهم، بررسی‌های تصویری یا ارزیابی عملکرد عضلات کف لگن اضافه میشود.
آیا می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد؟
بله، بهویژه در مراحل اولیه. درمان یبوست، پرهیز از زور زدن، کوتاه کردن زمان نشستن در توالت و تقویت عضلات کف لگن سرعت پیشرفت را می‌گیرند. اما این اقدامات بافتی را که بیرون زده سر جای خود بازنمی‌گردانند؛ برای آن درمان تخصصی لازم است.
مقالات مرتبط
درمان افتادگی مقعد بدون جراحی چگونه است؟
