Daxili və Xarici Hemoroid: Fərqləri və Müalicə Yolları
Mündəricat
- Hemoroid nədir?
- Daxili hemoroid: yerləşmə və xüsusiyyətlər
- Xarici hemoroid: yerləşmə və xüsusiyyətlər
- Daxili və xarici hemoroidin fərqləri
- Təhlükəlidirmi?
- Differensial diaqnoz cədvəli
- Müasir müalicə üsulları
- Müalicə sonrası sağalma prosesi
- Mütləq edilməməsi lazım olanlar
- Həkimə nə vaxt müraciət etmək lazımdır?
- Tez-tez verilən suallar
Hemoroid nədir?
Hemoroid anal kanalın divarında yerləşən damar yastıqcıqlarının (vaskulyar yastıqların) genişlənməsi və şişməsidir. Bu yastıqcıqlar əslində hər insanda var və nəcis tutmaqda iştirak edir.
Problem o zaman başlayır ki, bu damarlar uzunmüddətli təzyiq, qəbizlik və ya hamiləlik nəticəsində genişlənir. Yıllarca süren deneyimime dayanarak deyə bilərəm ki, ən tez-tez rast gəlinən səbəb səhv tualet vərdişləri və lifsiz qidalanmadır.
Daxili hemoroid: yerləşmə və xüsusiyyətlər
Daxili hemoroid dişli xəttin yuxarısında, düz bağırsağın aşağı hissəsində yerləşir. Bu bölgədə ağrı sinirləri olmadığı üçün xəstə adətən ağrı hiss etmir.
Əsas əlaməti dəfetmə zamanı görünən parlaq qırmızı qanaxmadır. Hastalarımda fark ettim ki, çox vaxt xəstə ilk dəfə tualet kağızında qan görəndə həyəcanlanır, halbuki bu qanaxma əksər hallarda I-II dərəcəli daxili hemoroiddən qaynaqlanır.
Daxili hemoroid 4 dərəcəyə ayrılır:
- I dərəcə: Anus xaricinə çıxmır, yalnız qanaxma olur.
- II dərəcə: Dəfetmə zamanı çıxır, sonra öz-özünə geri qayıdır.
- III dərəcə: Çıxır, ancaq əl ilə geri yerinə qoyulmalıdır.
- IV dərəcə: Daimi çıxıqdır, geri qayıtmır.
Xarici hemoroid: yerləşmə və xüsusiyyətlər
Xarici hemoroid dişli xəttin aşağısında, anus girişinin xarici hissəsində dəri altında formalaşır. Bu bölgə həssas dəri ilə örtülmüşdür və ağrı sinirləri ilə zəngindir.
Bu səbəbdən xarici hemoroid daha çox ağrı, yanma, qaşınma və oturarkən narahatlıq yaradır. Qanaxma daxili hemoroidə nisbətən az olur, ancaq daxilində qan laxtası əmələ gələrsə (trombozlu xarici hemoroid) qəfil və şiddətli ağrı başlayır.
Şunu önemle belirtmek isterim ki, hastalarımın çox vaxt “xarici hemoroid” zənn etdiyi şişkinlik əslində məməcik (anal skin tag) olur. Bu fərqi yalnız müayinə ortaya qoyur.
Daxili və xarici hemoroidin fərqləri
| Xüsusiyyət | Daxili hemoroid | Xarici hemoroid |
|---|---|---|
| Yerləşmə | Dişli xəttin yuxarısında | Dişli xəttin aşağısında |
| Örtük toxuması | Selikli qişa (mukoza) | Anus dərisi |
| Ağrı | Adətən yoxdur | Var, xüsusilə trombozda şiddətlidir |
| Qanaxma | Çox tez-tez, parlaq qırmızı | Nadirdir |
| Qaşınma | Yalnız çıxıq olduqda | Tez-tez |
| Görünmə | Ancaq dərəcə artdıqca xaricə düşür | Anus ətrafında əllə hiss olunur |
| Müalicə | Bandlama, lazer, ofis prosedurları | Trombektomiya, eksiziya, məlhəmlər |
Təhlükəlidirmi?
Hemoroid əksər hallarda yaxşı xasiyyətli bir vəziyyətdir. Lakin bəzi əlamətlər ciddi problemləri gizlədə bilər və mütəxəssis dəyərləndirməsini tələb edir.
- Dəfetmə zamanı tualet kağızında az miqdarda parlaq qırmızı qan
- Anus ətrafında yumşaq, yumuşkan şişkinlik
- Qısamüddətli qaşınma və yanma
- Lifli qidalanma və hidratasiya ilə bir neçə günə yaxşılaşma
- Ağrısız çıxan və öz-özünə geri qayıdan kütlə
- Tünd rəngli, qatran kimi qara nəcis
- Qan ilə birlikdə selik və ya irin gəlişi
- 2 həftədən artıq davam edən qanaxma
- İzahsız çəki itkisi və yorğunluq
- Geri qayıtmayan, sərt və ağrılı şişkinlik
- 50 yaşdan yuxarı və ya ailədə kolon xərçəngi tarixçəsi
Differensial diaqnoz cədvəli
| Vəziyyət | Tipik əlamət | Hemoroiddən fərqi |
|---|---|---|
| Anal fissur | Dəfetmə zamanı kəsici ağrı | Ağrı çox daha şiddətli, qanaxma azdır |
| Anal məməcik (skin tag) | Yumşaq, ağrısız dəri çıxıntısı | Damar deyil, sadəcə artıq dəridir |
| Perianal abses | Qızartı, isti, döyünən ağrı, hərarət | İltihab əlamətləri daha qabaqdadır |
| Anal fistul | İrinli axıntı, davamlı islaqlıq | Xarici dəlikdən axıntı olur |
| Rektal şiş | Bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi, çəki itkisi | Sistemli əlamətlər və daha yaşlı yaş qrupu |
Müasir müalicə üsulları
Müalicə yanaşması hemoroidin növünə, dərəcəsinə və xəstənin şikayətlərinə görə fərdiləşdirilir. Hastalarıma sıklıkla söylediğim gibi, hər vəziyyət əməliyyat tələb etmir.
Konservativ müalicə
Lifli qidalanma, gündə 2-2,5 litr su, oturma vannası (sitz banyosu), topikal məlhəmlər və flavonoid əsaslı dərmanlar I-II dərəcəli hemoroidlərin əksəriyyətində kifayət edir.
Ofis prosedurları
- Rezin halqa bandlama: II-III dərəcəli daxili hemoroid üçün ən tez-tez seçilən üsuldur.
- Skleroterapiya: Damar daxilinə inyeksiya ilə bağlanma.
- İnfraqırmızı koaqulyasiya: Kiçik daxili hemoroidlər üçün uyğundur.
Cərrahi və lazer üsulları
İrəliləmiş III-IV dərəcəli hemoroidlərdə lazerlə hemoroid müalicəsi, LigaSure və ya klassik Milligan-Morgan hemoroidektomiyası tətbiq olunur. Xarici trombozlu hemoroidlərdə isə ilk 72 saatda trombektomiya əhəmiyyətlidir.
Müalicə sonrası sağalma prosesi
Ofis prosedurlarından sonra xəstə adətən eyni gün iş və günlük həyatına qayıdır. Lazer və cərrahi müdaxilələrdən sonra isə tam sağalma 2-4 həftə çəkir.
İlk həftədə yumşaq nəcis saxlamaq həlledicidir. Oturma vannası gündə 2-3 dəfə tövsiyə olunur. Lazerlə müalicədə xəstələr klassik üsula nisbətən 40-50% daha az ağrı yaşayır və işə qayıtma müddəti qısalır.
Mütləq edilməməsi lazım olanlar
- Tualetdə 5 dəqiqədən artıq oturmaq və telefonla məşğul olmaq
- Çıxan hemoroidi sərt şəkildə içəri itələməyə cəhd
- İnternet məsləhəti ilə dərman və ya “bitki məlhəmləri” istifadəsi
- Acılı, qızardılmış və alkohollu qidaların həddindən artıq qəbulu
- Qanaxmanı görmüş halda müayinəni təxirə salmaq
- Ağır çəki qaldırarkən nəfəsi tutmaq
Həkimə nə vaxt müraciət etmək lazımdır?
İki həftədən artıq davam edən qanaxma, geri qayıtmayan şişkinlik, davam edən ağrı, atəş və ya bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik varsa proktoloqa müraciət etmək vacibdir. 45 yaşdan yuxarı ilk dəfə anal qanaxma yaşayan hər kəs üçün kolonoskopiya nəzərdən keçirilməlidir. Erkən müayinə həm rahatlıq verir, həm də ciddi vəziyyətləri istisna edir.
Tez-tez verilən suallar
Daxili hemoroid niyə ağrı vermir, xarici niyə ağrılı olur?
Bunun səbəbi anatomik fərqdir. Daxili hemoroidin yerləşdiyi düz bağırsağın aşağı hissəsində somatik ağrı sinirləri yoxdur, yalnız avtonom sinirlər var. Bu səbəbdən genişlənmiş daxili damarlar əzilsə belə xəstə ağrı hiss etmir. Xarici hemoroid isə anus dərisinin altında, somatik ağrı sinirləri ilə zəngin bir bölgədə yerləşir. Buna görə kiçik bir trombus belə şiddətli ağrı yaradır.
Eyni anda həm daxili, həm xarici hemoroid ola bilərmi?
Bəli, bu vəziyyət olduqca yayğındır və “qarışıq hemoroid” (mikst hemoroid) adlanır. Kliniğimdə gördüyüm vakaların təxminən 40 faizində hər iki tip eyni xəstədə müşahidə olunur. Belə hallarda müalicə planı hər iki komponenti əhatə edəcək şəkildə qurulur. Məsələn, lazerlə müalicədə daxili hissə fotokoaqulyasiya, xarici hissə isə eksiziya ilə birlikdə tədavi oluna bilər.
Xarici hemoroid öz-özünə keçərmi?
Sadə xarici hemoroid (trombozsuz) bəzən lifli qidalanma, su artımı və oturma vannası ilə bir neçə həftə içində kiçilə bilər. Lakin tam yox olmur, çünki damar yastıqcığı genişləndikdən sonra elastikliyini qismən itirir. Trombozlu xarici hemoroidlərdə isə laxta 1-2 həftə içində əriyir, ancaq yerində adətən bir məməcik (skin tag) qalır. Davamlı şikayət varsa müalicə daha sürətli nəticə verir.
Tualet kağızında qan görmək həmişə hemoroid əlaməti midir?
Xeyr, hər anal qanaxma hemoroid deyildir. Anal fissur, polip, iltihabi bağırsaq xəstəliyi və hətta erkən mərhələ kolon-rektum şişləri də oxşar şəkildə qanaxma verə bilər. 40 yaşdan yuxarı, ailə tarixçəsi olan və ya qanaxma 2 həftədən artıq davam edən xəstələrdə proktoloji müayinəyə əlavə olaraq kolonoskopiya tələb oluna bilər. Diaqnozu özünüz qoymayın, mütəxəssisə müraciət edin.
Hamiləlikdə hemoroid niyə tez-tez yaranır?
Hamiləlik zamanı artan progesteron damar divarlarını boşaldır, böyüyən uşaqlıq isə çanaq damarları üzərinə təzyiq edir. Bunlara qəbizlik və artan qan həcmi əlavə olunduqda hemoroid riski yüksəlir. Doğuş zamanı güclü itələmə də problemi şiddətləndirə bilər. Hamiləlikdə əksər hallarda konservativ müalicə kifayət edir; cərrahiyyə yalnız çox seçilmiş vəziyyətlərdə və doğuşdan sonraya planlaşdırılır.
Daxili hemoroidin dərəcəsini necə anlamaq olar?
Dərəcə müəyyənləşməsi yalnız proktoloji müayinə və anoskopiya ilə dəqiq aparılır. Ümumi olaraq: yalnız qanaxma varsa və heç bir şişkinlik xaricə düşmürsə I dərəcə; dəfetmə ilə çıxır və öz-özünə qayıdırsa II dərəcə; əl ilə itələmək lazımdırsa III dərəcə; daimi xaricdə qalırsa IV dərəcədir. Düzgün dərəcə müəyyənləşməsi müalicə seçimini birbaşa təyin edir.
Hemoroid xərçəngə çevrilirmi?
Xeyr, hemoroid xərçəngə çevrilmir. Hemoroid damar yastıqcığı patologiyasıdır, kolon-rektum xərçəngi isə tamam fərqli mexanizmlə inkişaf edən bir xəstəlikdir. Lakin diqqət edilməli olan məsələ budur: hemoroid əlamətləri (qanaxma) bəzən eyni bölgədə inkişaf edən şişləri “gizlədə” bilər. Bu səbəbdən 45 yaşdan yuxarı və ya risk faktorları olan hər anal qanaxmalı xəstədə kolonoskopiya nəzərdən keçirilməlidir.
Lazerlə müalicə həm daxili, həm xarici hemoroidə uyğundurmu?
Bəli, müasir lazer texnologiyaları (LHP – Laser Hemorrhoidoplasty) həm daxili, həm də xarici komponentdə tətbiq oluna bilər. Daxili hemoroiddə lazer fiberi damar içinə yerləşdirilərək toxumanı içəridən büzür. Xarici komponentdə isə lazer trombus və artıq toxumanın kontrollu eksiziyası üçün istifadə olunur. Klassik cərrahi ilə müqayisədə ağrı azalır, sağalma müddəti qısalır və yara qayğısı sadələşir.
Hemoroid əməliyyatından sonra nə qədər müddətə işə qayıtmaq olar?
Bu müalicə üsulundan asılıdır. Bandlama və skleroterapiya kimi ofis prosedurlarından sonra eyni gün işə qayıtmaq olar. Lazerlə müalicədən sonra 3-5 günlük istirahət adətən kifayət edir. Klassik açıq hemoroidektomiyadan sonra isə 1-3 həftə fiziki məhdudiyyət lazım ola bilər. Ofis işi olan xəstələr daha tez, ağır fiziki iş görənlər isə daha gec qayıdır. Fərdi plan əməliyyatdan sonra mütəxəssis tərəfindən verilir.
Bu yazıdan çıxarmalı olduğunuz 5 vacib məqam
- Daxili hemoroid dişli xəttin yuxarısındadır, ağrısız qanaxma əsas əlamətdir.
- Xarici hemoroid anus dərisi altındadır və ağrı, qaşınma yaradır.
- Hər iki tip eyni xəstədə birlikdə görünə bilər (qarışıq hemoroid).
- Müalicə dərəcəyə görə dəyişir; əksər hallarda cərrahiyyəyə ehtiyac qalmır.
- Anal qanaxmanın hər vəziyyəti hemoroid deyil — mütəxəssis müayinəsi əhəmiyyətlidir.
Düzgün ünvan
Hemoroid müayinə və müalicəsi üçün düzgün ünvan
Telefon: +90 212 550 81 93 | WhatsApp: +90 505 403 79 59
Müəllif haqqında
Op. Dr. Yasir Gözü
İxtisas: Proktologiya (Kolon-Rektum Cərrahiyyəsi) | Təcrübə: 20+ il klinik təcrübə
Müəssisə: Avrupa Cerrahi, Levent / Beşiktaş, İstanbul
Op. Dr. Yasir Gözü hemoroid, anal fissur, anal fistul, kil dönməsi və HPV (genital ziyil) kimi proktoloji xəstəliklərin müalicəsində ixtisaslaşmışdır. Lazerlə minimal invaziv prosedurlar onun klinik fəaliyyətinin əsas hissəsini təşkil edir.
Əlaqəli yazılar
Hemoroid mövzusunda
- Babasil ağrısına nə yaxşı gəlir?
- Babasilin ilk müayinəsi necə aparılır?
- Ən yaxşı babasil müalicəsi hansıdır?
Bənzər şikayətlər
- Hemoroid öz-özünə keçəcəkmi?
- Babasil müalicə olunmazsa nə baş verər?
- Babasil ağrısının səbəbləri nələrdir?
Mənbələr və istinadlar
- NIDDK – Hemorrhoids: Definition & Facts ↗
- Mayo Clinic – Hemorrhoids: Symptoms & Causes ↗
- ASCRS – Hemorrhoids Patient Information ↗
- PubMed – Pathophysiology and Clinical Aspects of Hemorrhoidal Disease ↗
- Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi ↗
- Op. Dr. Yasir Gözü — 20+ illik klinik təcrübə və xəstə müşahidələri (Levent/Beşiktaş Proktologiya Klinikası, 2005-2026)
Leave a reply